De meest bevreemdende film van het jaar.

“Elk nadeel heeft z’n voordeel” zei Johan Cruyff al en dat moet Peter Jackson ook gedacht hebben toen de financiers voor zijn ‘Halo’-project zich terugtrokken. Jackson had op dat moment al de onbekende regisseur Neill Blomkamp aangetrokken, en hij besloot de vrijgekomen tijd en middelen te besteden aan de uitwerking van Blomkamps eerdere kortfilm ‘Alive in Joburg‘. Die had blijkbaar zoveel indruk gemaakt op Jackson dat hij zonder meer een grootse Hollywoodfilm en dito budget toevertrouwde aan deze nobody die nog niets van die orde had bewezen.
Volledig terecht, blijkt nu, want het resultaat ‘District 9’ is op vele fronten een succes. Na een virale campagne a la ‘Cloverfield’ met mysterieuze stickers en websites bleek na het openingsweekend in de States dat de prent een enorme box office hit zou worden. Meteen weten we al welke film de ‘sleeper‘ van het jaar zal worden, dat is een film met relatief klein budget die uitgroeit tot een kassucces.
In een niet zo verre toekomst is een ruimteschip door pech gestrand boven Johannesburg in Zuid-Afrika, waar het al 20 jaar doelloos boven de skyline zweeft. De aliens zijn van boord gehaald en weggestoken in kampen – ‘District 9 ‘ – waar ze aan hun lot zijn overgelaten. Maar desondanks duiken er allerlei samenlevingsproblemen op. De regering besluit het kamp op te doeken en de inwoners gedwongen te verhuizen naar een nieuw kamp, ver weg van de grootstad. Helaas loopt de operatie, geleid door de sullige Wikus Van der Merwe, grondig mis, en hijzelf moet nu zien te ontkomen aan de militaire multinational waar hij tot voor kort deel van uitmaakte.
Wat meteen opvalt is dat de makers er niet voor terugdeinsden om een vrij conventioneel SF-verhaal te integreren met een meedogenloze metafoor over de Zuid-Afrikaanse maatschappij van vandaag. De Apartheid mag dan al 20 jaren afgeschaft zijn, de facto is er nog steeds een grote segregatie tussen blank en zwart, en die laatsten leven nog altijd in miserabele krottenwijken waar anarchie, misdaad en wetteloosheid de dienst uitmaken. De film speelt zich dan ook niet toevallig af in Johannesburg, een stad die de weinig benijdenswaardig reputatie meetorst van gevaarlijkste stad ter wereld. Het is dan ook direct duidelijk dat de slumps met kakkerlakachtige aliens, die dan nog eens uitgebuit worden door zwarte krijgsheren, model staan voor het pandemonium van autochtone zwarten en ingeweken vluchtelingen uit bijvoorbeeld Zimbabwe. Vorig jaar waren er zelfs echte progroms op de inwijkelingen met tientallen doden, dus dat is helaas geen fictie. De manier waarop de blanke heersers omgaan met deze ‘minderwaardige’ levensvormen, scheldwoorden incluis, doet akelig denken aan nazistische regimes in het algemeen en het Apartheidsverleden in het bijzonder. De huurlingen die de aliens moeten uitdrijven, zijn schietgrage skinheads die zo geplukt lijken uit blanke extreem-rechtse groeperingen zoals de beruchte Afrikaner Weerstandsbeweging. ‘District 9’ is dus een spiegel voor de huidige staat van Zuid-Afrika, en het opgevoerde maatschappijbeeld is allesbehalve prettig.
Dat dit geen glad entertainment met transformerende robotten is (alhoewel), is ook duidelijk door het gebruik van de talking heads die als in een documentaire de situatie aan de kijker uitleggen, dit gemonteerd met zogezegde nieuwsbeelden en andere footage. Dit procédé wordt geleidelijk aan losgelaten ten voordele van een meer conventionele mise-en-scene, en we vragen ons een beetje af wat de meerwaarde ervan is. Het voornaamste voordeel van deze gimmick lijkt ons een duidelijke breuk te maken met ander popcornspektakel en het ‘underground’ imago van de prent te vergroten – maar kan je wel van ‘underground’ spreken met een budget van 30 miljoen dollar? ‘District 9’ is dan ook veel meer een B-film dan een alternatieve low budget productie met goedkope effecten voor festivals van de fantastische film. Blomkamp heeft duidelijk een voorliefde voor de B-film van begin jaren 80, getuige de grauwe aankleding van zijn ‘used future’, de groezelige horrormomenten en de vele referenties naar films uit die periode. Het privatiseren van de ordehandhaving is een doorslagje van het OCP-bedrijf in ‘Robocop’ en de gruwelijke transformatie van Wikus Van der Merwe doet ons denken aan ‘The Fly’. Het onverwachte Van der Merwe-personage kan meteen in het pantheon van absoluut idiote antihelden die boven zichzelf uitstijgen, en meer specifiek aan Bruce Campbell als Ash in de ‘Evil Dead’-filmreeks. Tot slot is de toon van de actiescenes dezelfde als die van de eerste ‘Terminator’ en doen de in close-up exploderende lichamen denken aan de debuutfilms van Peter Jackson himself.
We kunnen dus veel positiefs zeggen over ‘District 9’: de durf om minder prettige politieke allusies zoals racisme en xenofobie in de film te steken, de drang naar een meer grimmige en compromisloze SF-actieprent die bepaalde delen van het publiek kunnen afstoten – iets waar de Hollywoodbankiers tegenwoordig van huiveren. Ook een pluspunt zijn de zeer geslaagde en perfect geïntegreerde special effects: werkelijk nergens wordt de filmische illusie doorbroken, je kan het er niet aan zien dat de talloze levensechte ruimtewezens nadien aan het beeld zijn toegevoegd, en dat terwijl de schoudercamera alle kanten ophotst. Technisch een zeer geslaagde oefening voor ‘Halo’, als die er ooit komt. Ook artistiek gezien blijft het surreële beeld van het spaceship boven de stad toch wel hangen. En straffer nog: het moet van ‘ET’ geleden zijn dat we nog zoveel empathie hadden voor afstotelijk ogende ruimtewezens.
Helaas zijn er ook enkele minpunten, zodat we niet echt kunnen spreken van een meesterwerk. De potpourrri van filmstijlen leidt niet bepaald tot iets, en ook inhoudelijk raakt Blomkamp allerlei thema’s aan zonder ze echt in een logisch opgebouwde these te brengen; het gaat allerlei richtingen uit (van sluipende privatisering, administratieve willekeur, over ethisch onverantwoorde experimenten, de kracht van propaganda tot bijgelovige rituelen en vrouwenmisbruik) zonder dit alles samen te brengen in een solide geheel. Meer nog: in het eerste deel laat Blomkamp allerlei maatschappelijke wantoestanden de revue passeren, maar hij formuleert op geen enkele ogenblik een oplossing. Wanneer het tweede deel overgaat tot een non-stop schietfestijn, vragen we ons af wat de regisseur nu eigenlijk wil zeggen. Of dat nu een vorm van lafheid, cynische recuperatie of fatalisme is, is moeilijk uit te maken. Helemaal onvergeeflijk is dat deze prent duidelijk door een blanke is gemaakt, want de manier waarop de zwarte medemens opgevoerd wordt, is helemaal op het randje. Zonder uitzondering zijn de zogeheten “Nigerianen” maffieuze oplichters en afzetters van de aliens. Het zijn gedrogeerde, zwaarbewapende, gevaarlijke wilden die zelfs niet voor kannibalisme terugdeinzen. Hoewel dergelijke gebruiken bestaan in bepaalde afgelegen delen van Zuid-Afrika, zoals een schokkende documentaire vorig jaar nog aan het licht bracht, is het toch behoorlijk onkies om een volledige bevolkingsgroep op dergelijke wijze te portretteren. De Nigeriaanse overheid is allesbehalve opgezet met de film, en de claim van racisme is zeker niet onterecht.
Slotsom: ‘District 9’ is zeker de moeite waard, zeer sfeervol, afwijkend op vele fronten, maar toch ook ergens een gemiste kans. We zijn alleszins benieuwd wat dit nieuw talent ons in de toekomst nog zal brengen

Gert Van den Berghe 

 TECHNISCHE FICHE 

Regie: Neill Blomkamp I Scenario: Neill Blomkamp I Producer: Peter Jackson I Muziek: Clinton Shorter I Editor: Julian Clarke

 ARTISTIEKE FICHE 

Chartlo Copley I Jason Cope I Robert Hobbs I e.v.a.

De duurste film aller tijden is er één van topkwaliteit.

James Cameron, de succesvolle regisseur van o.a. ‘Aliens’, ‘Terminator 2: Judgment Day’, ‘The Abyss’ en ‘Titanic’ heeft lang op zich laten wachten, maar die wachttijd is meer dan goed besteed. Het idee voor zijn nieuwste film ‘Avatar’ dateert immers al van zo’n vijftien jaar geleden, en Cameron deed er maar liefst vier jaar over om deze prent rond te krijgen.
De film staat bol van de symboliek, en vat sommige mythische thema’s samen in een eigentijds actie/avontuur, waarbij sciencefiction vermengd wordt met spirituele en ecologische onderwerpen. Daarenboven is hij nog romantisch op de koop toe. Een film die zovele thema’s in zich heeft, moet wel groots zijn, en zelfs ‘Titanic’ kan niet tippen aan de epische, visuele en dramatische aspecten, of je hem nu in 2-D of in 3-D ziet. Maar om met dit alles ons meer dan twee uur een half bezig te houden, moeten we ons met de personages kunnen vereenzelvigen. En hoe zit het eigenlijk met het verhaal?

We bevinden ons in het jaar 2154 en de Aarde kampt nog steeds met een nijpend energietekort. Dertig jaar geleden werd in het Alpha Centauri-A systeem, nabij de gasgigant Polyphemus, de maan Pandora ontdekt. Pandora bezit een ecologie die op de Aarde gelijkt, maar de atmosfeer is er giftig voor ons. Pandora herbergt echter het zeldzaam mineraal, unobtainium, dat de energiecrisis ineens kan oplossen. De mensheid heeft er dan ook een basis opgericht om dat mineraal te ontmijnen, maar de lokale bevolking, de Na’vi, gooit roet in het eten. Om de interactie tussen beide rassen te verbeteren werd het Avatar programma opgezet, onder leiding van de wetenschapster Grace. Door menselijk en Na’vi DNA te vermengen is men er in geslaagd om genetisch lichamen te klonen, zonder geest. Via een speciale technologie gaat de mens in slaap, waarbij zijn geest overgeplaatst wordt in zijn avatar. Die avatar lijkt sprekend op de Na’vi, die blauw gekleurd zijn, zo’n drie meter lang zijn, en een staart hebben. M.a.w. de commerciële afdeling heeft zich ingelaten met de biologische kant van de zaak, waarbij de militairen ook een oogje in het zeil houden.
Wanneer de broer van Jake Sully, die geselecteerd was om deel uit te maken van het Avatar programma sterft, wordt Jake op basis van zijn overeenkomstig DNA ook geselecteerd. Alhoewel Jake een verlamde ex-marinier is, die in een rolstoel zit, ziet hij in het Avatar programma toch nieuwe kansen. Maar de militaire bevelhebber, kolonel Miles Quaritch, verzoekt hem om als spion nuttige informatie door te spelen, die de ontmijning van het zeldzame mineraal moet vergemakkelijken. Al bij zijn eerste missie in zijn Avatar kloon raakt Jake afgezonderd van de groep, en komt in contact met Neytiri, de prinses van de Na’vi. Zij ziet in hem een aantrekking van de ecologische geest van haar wereld, en brengt hem naar haar stam. Jake wordt na aarzelen aanvaard in de groep, en Neytiri moet hem daarbij begeleiden. Al gauw beseft Jake dat zijn eigenlijke leven als mens een droom is, en dat zijn nieuwe leven als Na’vi zijn echte wereld uitmaakt. Stukje bij beetje voelt hij zich meer en meer thuis op Pandora, raakt zelfs verliefd op Neytiri, en uiteindelijk kiest hij voor de Na’vi.

De prent bestaat voor zestig procent uit CGI beelden, en toch slaagt Cameron er in om de logica intact te houden, met prachtige buitenaardse creaties van fauna en flora. En uiteindelijk komt het neer op een toekomstig Romeo & Julia verhaal, waarin eigentijdse thema’s, zoals oorlogvoering, kapitalisme en de pracht van het natuurschoon hoge toppen scheren. Eén zaak vond ik spijtig, en dat is de nefaste invloed van de militairen. Reeds van in de jaren zestig laten zij meer dan eens de goede gang van zaken in sciencefictionfilms mank lopen. Bijster origineel is dit gegeven dus niet, maar het levert wel een pak aan harde actiescènes op. En de drakenritjes en dito gevechten deden me ook denken aan Anne McCaffrey ‘Drakenrijders’ reeks. Maar ik blijf erbij, dit moet visueel de mooiste film zijn die ik ooit zag! Ik wou dat ik hem nogmaals kon bekijken, en de scènes kon stilzetten om ze te bewonderen. Maar dat zal wachten worden op de dvd, en reken maar, dat ik die als rasechte SF’er moet hebben!

Patrick Van de Wiele 

TECHNISCHE FICHE

Regie: James Cameron I Scenario: James Cameron I Producer: James Cameron & Jon Landau I Muziek: James Horner I Editor: Stephen Rivkin, John Refoua en James Cameron

ARTISTIEKE FICHE

Sigourney Weaver I Sam Worthington I Zoë Saldana I Stephen Lang I Michelle Rodriguez I e.v.a.

We were warned.

Regisseur Roland Emmerich heeft zich de laatste jaren opgeworpen als iemand met grootse visies, denk maar aan films zoals ‘Independence Day’, ‘Godzilla’, ‘The Day After Tomorrow’ enz. Voor zijn nieuwste prent greep hij naar de voorspellingen van de Maya kalender, die stopt op 21 december 2012. Die dag zou er een planetaire samenstand plaatsvinden, die ervoor zorgt dat de neutrino’s van de zon in een nieuw deeltje muteren en de Aarde bombarderen, zodanig dat ze werken als een magnetron. Ze verhitten de kern van onze planeet, zodat dat de mantel vrijkomt en de continenten op drift slaan.
De Amerikaanse geoloog Adrian Helmsley reist naar India om op de bodem van een kopermijn het flink gestegen aantal neutrino’s te bekijken. Daarna probeert hij de Amerikaanse president en de staatssecretaris van het komend onheil te verwittigen. De belangrijke naties op Aarde besluiten om in het geheim in een vallei in China, een vloot van arken te bouwen.

Jackson Curtis is een sciencefictionschrijver die gescheiden leeft van zijn vrouw en kinderen. Hij trekt met zijn twee kinderen naar Yellowstone, en komt daar in contact met een aanhanger van samenzweringen, die de explosie van Yellowstone voorzien heeft. En wat raadt u: het Yellowstone park wordt een reusachtige vulkaan en vliegt de lucht in. Daarop verdwijnt gans de staat Californië in de zee. Curtis kan ontsnappen en haalt zijn ex-vrouw en diens nieuwe vriend op. Samen racen ze vooruit om de vernielingen voor te blijven. Er is echter maar één uitweg, naar China waar de arken gebouwd worden…
De vernielingen zijn echt spectaculair. Soms denk je dat het te ver doorgedreven is, wanneer onze held net op het nippertje met het vliegtuigje de obstakels kan vermijden. En het blijft maar komen, alsof er echt geen einde aan komt. Emmerich heeft hiermee echt de moeder van alle rampenfilms gedraaid! Het persoonlijk leed is echter tot een minimum herleid, behalve dan op het einde. Daar neemt de regisseur de tijd om de personages over liefde en trouw te laten praten. Maar de vernielingen slaan je om de oren tot je murw bent, en heel wat critici nemen Emmerich dat kwalijk. Het is waar, op de duur moet je snakken naar adem, want een pauze is er niet.
Toch is het een prent die staat als een huis, die ons waarschuwt wat er zou kunnen gebeuren. Laat ons echter hopen dat het niet zover komt.

Patrick Van de Wiele 

TECHNISCHE FICHE

Regie: Roland Emmerich I Scenario: Roland Emmerich, Harald Kloser I Producer: Roland Emmerich, Larry J. Franco, Harald Kloser I Muziek: Harald kloser, Thomas Wanker I Editor: David Brenner, Peter S. Elliot

ARTISTIEKE FICHE

John Cusack I Amanda Peet I Chiwetel Ejifor I Danny Glover I George Segal I e.v.a.