Charlton Heston:
1923 - 2008
Deze week moesten we alweer afscheid nemen van een legende van het witte doek. Charlton Heston overleed zaterdag op 84-jarige leeftijd. Er zijn nog geen details bekend over de doodsoorzaak, maar het was algemeen bekend dat hij alsmaar meer te lijden had van de gevolgen van de ziekte van Alzheimer.
Heston als
de legendarische Ben-Hur
Heston is afkomstig uit de Amerikaanse staat Illinois.
Zijn liefde voor acteren manifesteerde zich al vroeg toen
hij zich met vol overgave stortte op het schooltoneel van
zijn middelbare school. Nadien kreeg hij een beurs om
drama te studeren aan de universiteit. Na de Tweede
Wereldoorlog, waarin hij diende als marconist, verhuisde
hij met zijn kersverse bruid Lydia Marie Clarke naar New
York. Hij probeerde aan de bak te komen als acteur op
Broadway en versierde rollen in diverse
Shakespeare-stukken. Hij verdiende ook bij als model en
acteerde in tv-producties. Begin jaren vijftig werd zijn
talent opgemerkt door een filmproducent en niet lang
nadien kreeg hij een eerste filmrol aangeboden. Hij
debuteerde in een film noir getiteld ‘Dark
City’. Hij kreeg veel lof voor zijn eerste
hoofdrol, maar de echte doorbraak zou er pas komen in
Cecil B. DeMilles ‘The Greatest Show On
Earth’. Nadien werkte Heston opnieuw met DeMille
samen in wat zijn eerste iconische rol zou worden: die
van Mozes in de remake van ‘The Ten
Commandments’. Commercieel misschien minder
succesvol, maar alleszins artistiek een absolute
voltreffer, was zijn verschijning een paar jaar later in
Orson Welles’ door de studio kapot gemonteerde
‘Touch of Evil’ (het is van alle tijden
blijkbaar)
Heston als
George Taylor op de Apenplaneet (of dat wordt toch
gedacht...Nog steeds een geweldige sf-film!!!)
Het tweede deel van de jaren vijftig bleken Hestons beste
jaren, want een paar jaar later schitterde hij opnieuw in
een van de meest bejubelde films aller tijden,
‘Ben-Hur’. De vertolking van Judah Ben-Hur
leverde hem een Oscar op als Beste Acteur. Het verhaal
van de Joodse tijdgenoot van Christus die weigert zijn
principes op te geven, hierdoor tot de galeien
veroordeeld wordt en uiteindelijk in de arena een
legendarische wagenrace wint tegen zijn vriend-vijand
Messala, behoort ontegensprekelijk tot het collectieve
geheugen. De film was een ongeëvenaard succes (liefst 11
Oscars) en is een van de allergrootste (populaire)
klassiekers uit de zevende kunst geworden, die op gelijke
hoogte staat met films als ‘Gone With The
Wind’, ‘Casablanca’ of
‘Cleopatra’.
In de rol van
Mozes
Nadien taande zijn ster opmerkelijk snel, hoewel zijn
rollen in films als ‘El Cid’, ‘The
Greatest Story Ever Told’ of ‘Khartoum’
verre van slecht waren. Hij werd wel getypecast voor
epische rollen in historische of bijbelse spektakels en
misschien daardoor was het publiek wat op hem uitgekeken.
Het vroegere succes kon hij dus niet meer evenaren en
daarom wordt zijn rol in ‘Planet of the Apes’
in 1968 al gezien als een comeback. Deze prent markeerde
een ommekeer in de filmografie van Heston, die zich
opwierp als een van de leading actors in een nieuwe
generatie sciencefictionfilms. Hoewel ‘Apes’
een enorm groot succes kende en de studio nog talloze
sequels produceerde, had Heston zelf hier niet veel mee
te maken: slechts in de eerste sequel draafde hij nog
kortstondig op. Hij verkoos andere sf-projecten, die op
hun beurt klassiekers in hun genre werden, zoals
‘The Omega Man’ (foto onder), ‘Soylent
Green’ of de rampenfilm ‘Earthquake’.
Als Robert
Neville in een al even prachtige sf-film The Omega
Man
Tegen het einde van de jaren zeventig speelde hij nog
maar weinig hoofdrollen – de man werd er natuurlijk
ook niet jonger op. Hij dook desondanks nog wel
regelmatig op in bijrollen of in post-moderne pastiches
genre ‘True Lies’. Het einde van zijn
carrière leek wat op die van tijdgenoot Marlon Brando:
beiden bleven op hoge leeftijd nog actief maar helaas
enkel in alsmaar bedenkelijker rollen (op den duur
voornamelijk nog TV-films) op een manier dat het zelfs
gênant werd. Zijn laatste opgemerkte filmverschijning was
die in de documentaire ‘Bowling For
Columbine’, waarin Michael Moore hem aanviel in de
hoedanigheid van voorzitter van de National Rifle
Association. Zijn republikeinse sympathieën waren
natuurlijk al lange tijd gekend (hoewel hij in de jaren
zestig nog als liberal gebrandmerkt was) en zijn weinig
aan de verbeelding overlatende quote “from my dead,
cold hands”, een winchester de lucht instekend,
maakten hem een gemakkelijk doelwit voor deze
documentaire. Hoewel het moeilijk is om sympathie te
hebben voor zoiets als de wapenlobby, moeten we Heston
toch een beetje verdedigen ten opzichte van de manier
waarop hij toen opgevoerd werd. Het is nadien immers
gebleken dat Moore (zoals wel meer) het oude filmicoon
‘gepakt’ heeft via een manipulatieve montage.
Bovendien leek Moore via het zeer doeltreffende gebruik
van de foto van een vermoord jong meisje de morele
verantwoordelijkheid voor dit drama bij Heston te leggen,
wat intellectueel nogal kort door de bocht is. [ Wie meer
over deze episode en de Michael Moore-technieken in het
algemeen wil te weten komen, moet maar eens op zoek gaan
naar de behoorlijk ontluisterende documentaire
‘Manufacturing Dissent’] Het zorgde er wel
voor dat het aura van Heston door zijn gecontesteerde
politiek activisme wat doorbroken werd.
The Great
Ben-Hur
Maar als we afstand nemen van de nadagen van zijn
carrière, kunnen we toch wel stellen dat Heston een groot
acteur was die als geen ander succes had over de hele
wereld en bij meerdere generaties. Zijn iconische
incarnaties als Mozes of Ben-Hur behoren tot de meest
beklijvende personages die er ooit op het witte doek te
zien waren, onsterfelijk gemaakt door de grootste
regietalenten. Hij had het geluk om te mogen openbloeien
tijdens een van de glorietijden van de Hollywoodcinema,
op een moment dat die de concurrentie moest aangaan met
het opkomende televisiemedium door middel van groots
opgezette, epische massaspektakels. Het is dan ook
dankbaar om in dat soort films de hoofdrol te spelen en
als vanzelf worden deze archetypische personages
‘larger than life’, zoals ook een Kirk
Douglas in ‘Spartacus’ of Richard Burton in
‘Cleopatra’ in diezelfde periode. Maar in
vergelijking hiermee staat Heston in het massieve
‘Ben-Hur’ toch nog net een trapje hoger. De
cinema heeft dan ook een echt monument verloren en van
mannen van dat kaliber lopen er helaas niet veel meer
rond.
Gert Van den Berghe