De Joodse roots van Superman
In het Joods Historisch Museum te Amsterdam ontdek je de joodse achtergrond van Superman en Spider-Man. De tentoonstelling ‘Superhelden en Sjlemielen’ onderzoekt in hoeverre joodse tradities in deze avonturenverhalen een rol spelen.
• Strijd voor Rechtvaardigheid
Superman, Batman, Spider-Man en Captain America zijn allemaal all American heroes. Alle vier ontsproten aan de fantasie van joodse striptekenaars. Deze stripfiguren zijn evenwel geen joden. In de eerste avonturen van de man van staal spelen etnische en religieuze verschillen geen rol. Superman verdedigt eenvoudigweg “Recht en Rechtvaardigheid”!
Tijdens de tweede wereldoorlog komt de joodse achtergrond van de scenaristen regelmatig wel naar boven. Zo sleept Superman in een van zijn verhalen zowel Hitler als Stalin voor de rechtbank. Ook joodse mythes zoals het verhaal van de golem vormen inspiratie voor de tekenaars. En in Superman duiken zelfs een soort Mozes en een Messiasfiguur op .
Superhelden
en Sjlemielen
Het Joods Historisch Museum in Amsterdam weidt een
tentoonstelling aan de joodse stripkunst van 1910 tot nu.
Ruim veertig tekenaars en scenaristen worden behandeld.
Joe Shuster (Superman) en Will Eisner (de Spirit) worden
heel uitgebreid besproken. Anderen zoals Bob Kane
(Batman) komen slechts terloops ter sprake. De wandelgids
bevat wel alle veertig biografieën.
De oudste joodse comics op de expositie
‘Superhelden en Sjlemielen’ beschrijven de
ervaringen en problemen die emigranten in de VS
ondervinden. Hun verhalen verschijnen dan nog vaak in
Jiddisje kranten. De karakters spreken een mengeltaaltje:
het Yinglish.
•
De Nederlandse roots van Superman
Het hoofdstuk over de superhelden begint met Superman van
Joe Shuster (1914 – 1992) en Jerry Siegel (1914
– 1996). De vader van tekenaar Joe Shuster is nota
bene afkomstig uit Rotterdam. Ze baseren hun stripheld op
de Griekse held Hercules en de roman
“Gladiator” van Philip Wylie.
Batman werd door Bob Kane (1915 - 1998) en Bill Finger
(1914 – 1974) bedacht. Kane inspireerde zich op
Douglas Fairbanks en Sherlock Holmes. Finger voegde Robin
en Catwoman toe.
Stan Lee (1922), de geestelijke vader van Spider-Man,
vernieuwt het superheldengenre met onvolmaakte helden,
die twijfelen en soms fouten begaan. Hij verzon verder de
Fantastic Four, de Hulk, Daredevil, de X-men, Thor en
Doctor Strange. Nu Hollywood de figuren van Marvel Comics
op het grote scherm brengt, wordt hij steevast
uitgenodigd voor een cameo. Hij komt even in beeld in de
drie Spider-Manfilms, ‘The Hulk’,
‘X-Men’ en nog zo’n twintig andere
films.
•
De beeldroman
Met Will Eisner (1917 – 2005) breekt het
tekenverhaal door in de gevestigde cultuur. Will Eisner
creëerde de Spirit. In de jaren zeventig verrast hij met
de allereerste graphic novel ‘A Contract With
God’. Beeldromans hebben literaire ambities en
worden door heel wat literaire kringen au sérieux
genomen. Art Spiegelman wint als eerste striptekenaar de
Pulitzerprijs met ‘Maus’, waarin hij de shoah
uitbeeldt.
Na de wereldoorlog verschijnt de joodse antiheld in
undergroundstrips. Het magazine MAD transformeert in een
blad voor volwassenen en spuit sociale en politieke
kritiek
•
Europa en elders
Tot slot worden joodse striptekenaars in Europa en elders
voorgesteld. De bekendste in onze streken is Hugo Pratt
(1927 – 1995). Hij komt uit een joods-katholiek
Italiaans gezin. Zijn Corto Maltese reist heel de wereld
af. Pratts werk bevat veel verwijzingen naar het jodendom
en andere culturen. In Israël tekent Uri Fink (1963)
Sabraman, de eerste Israëlische superheld.
Het bezoek aan dit museum is ongewoon: in een zithoek kan
je comics van Batman en Superman doorbladeren en in de
museumwinkel moet je kiezen tussen de filosofie van
Spinoza en de avonturen van Superman.
Praktisch
SUPERHELDEN EN SJEMIELEN – Joodse herinnering in de
stripkunst
7 maart – 8 juni 2008
Joods Historisch Museum
Nieuwe Amstelstraat 1, Amsterdam
Meer info:
www.jhm.nl
Frank Beckers