NANO NU
VERBETER DE WERELD ATOOM PER ATOOM
- Zaterdag 10 november 2007, Vlaams Parlement, Brussel
•
Verandert nanotechnologie onze wereld in een paradijs? Of
wordt het eerder een Brave New World?
Hoog tijd voor een debat over de nieuwste technologische
revolutie: nanotechnologie
De eerste nanoproducten verschijnen op de markt. Nieuwe
medicijnen beloven een revolutie in de farmacie. Met
behulp van nanotechnologie hopen informatici een nieuwe
generatie computers te bouwen, die problemen aankunnen
die met de huidige computertechniek onoplosbaar zijn. De
autosector en luchtvaart maken dankbaar gebruik van
nieuwe lichtere en sterkere materialen, waar nanodeeltjes
in verwerkt zijn. Maar er is ook een keerzijde. Hoe
gezond zijn nanodeeltjes die je inademt of die via de
huid in je lichaam komen? En welke invloed hebben die
nieuwe technieken op onze privacy?
Daarom is het hoog tijd om een publiek debat op gang te
trekken. Het Vlaams Instituut voor Wetenschappelijk en
Technologisch Aspectenonderzoek, viWTA, organiseerde in
opdracht van het Vlaams Parlement het voorbije jaar
meerdere burgerpanels waar dit debat gevoerd werd. Hoe
staan we tegenover deze nieuwe techniek? Wat vindt de man
of vrouw in de straat aanvaardbaar, wat is wenselijk en
wat is ongewenst? De resultaten van deze bevraging werden
op het Nano Nu voorgesteld. Het festival had een heel
uitgebreid en aantrekkelijk programma. Universiteiten,
onderzoekscentra en bedrijven uit Vlaanderen toonden hun
onderzoek naar nanotechnologie. Verder stonden er
lezingen, debatten en sciencefictionfilms op het
programma.
IVAN SCHULLER
•
Klein, kleiner,… nano
Wat is nanotechnologie nu precies? Dat werd duidelijk op
de kleine tentoonstelling van Technopolis, waar
verschillende Europese wetenschapsmusea aan hebben
meegewerkt. De nieuwe technologie leent haar naam van het
Griekse woord nanos voor dwerg. Nano betekent
microscopisch klein: nano is een miljardste. Een
nanometer is dus een miljardste van een meter. Een eiwit
meet bijvoorbeeld tien nanometer en een waterstofatoom
een tiende van een nanometer. Misschien wordt het iets
begrijpelijker wanneer je bedenkt dat de dikte van een
mensenhaar vijftigduizend nanometer is. Op deze atomaire
schaal treden er kwantummechanische effecten op, zodat
nanoapparaten heel andere eigenschappen hebben dan we
gewoon zijn.
De Amerikaanse natuurkundige Richard Feynmann bedacht in
1959 als eerste dat het mogelijk moest zijn om moleculen
te manipuleren. En dat is wat nanotechnologen doen. Ze
werken met uiterst kleine deeltjes die tot een minuscuul
apparaatje worden geordend. Bekend is het boek
‘Engines Of Creation: The Coming Era Of
Nanotechnology’ van K. Eric Drexler uit 1986. De
futuroloog beschrijft hierin “assembers”. Dat
zijn nanorobotten die atomen tot om het even wat kunnen
herschikken. Eric Dexter meent dat er ooit nanorobotten
het heelal zullen koloniseren. Tegelijkertijd lanceerde
hij het schrikbeeld van de ‘Grijze Blubber’.
Na een ongeluk ontsnappen enkele nanobots die zichzelf
repliceren. Ze zetten letterlijk heel de wereld om in
nanorobotten.
•
Nano in werking
Op de nano-expo kreeg de bezoeker een idee van de stand
van zaken in ons land. In Vlaanderen werken bedrijven als
Agfa-Gevaert en Umicore aan nanoproducten. Imec is een
belangrijke speler in het onderzoek. Medewerkers van
universiteiten en hogescholen populariseerden hun
onderzoeksterrein.
Tijdens de dag kwamen voorbeelden aan bod. Welke
nanoproducten bestaan er al en wat valt er te verwachten?
Enkele producten zijn reeds op de markt. Andere bestaan
enkel als prototype in het labo, nog andere staan op het
punt uitgebracht te worden, terwijl sommige wellicht
altijd toekomstmuziek zullen blijven: nanodeeltjes die
verontreinigde bodem schoonmaken, nanotabletten vol
medicijnen, de intelligente pleister, medicijnen op maat,
de slimme voetbal, kleding en glas die vuil afstoten en
bijgevolg niet moet gewassen worden, verf waar geen
graffiti op pakt, krasvrije lak,...
Er waren ook kunstenaars uitgenodigd om nanotechnologie
uit te beelden. Onder de kunstvoorwerpen bijvoorbeeld een
reukfilm ‘Sniff Receptor’. De band met
nanotechnologie was bij de meeste kunstwerken echter heel
ver te zoeken.
•
Het festival
Op vrijdag namen zeventienhonderd leerlingen uit
secundaire scholen bezit van het Vlaams Parlement waar
het festival plaatsvond. Zaterdag was publieksdag en
mocht het grote publiek binnen. Het viel me op dat zowat
alle debatten en lezingen druk werden bijgewoond, terwijl
er op één bepaald ogenblik toch wel zes sessies parallel
liepen. En dan kon het publiek ook nog eens naar
wetenschapstoneel ‘De Onzichtbare Mens’ van
het gezelschap Pandemonia of een film. Dat filmprogramma
bracht ‘The Fly’, ‘A Fantastic
Voyage’, ‘Minority Report’,
‘Ghost In The Shell’ en ‘Death Becomes
Her’. Jammer genoeg duurde het festival niet tot
zondag om al dat moois te zien.
•
Zegen of vloek?
Het viWTA gaat de problemen van nanotechnologie duidelijk
niet uit de weg. Al in het eerste debat dat ik bijwoonde,
‘Hoe Onschadelijk Is Onzichtbaar’, kwamen de
gevaren ter sprake die aan nanotechnologie verbonden
zijn. Wat zijn de effecten van blootstelling aan
nanodeeltjes? Moeten we vrezen voor een soort asbest?
Spijtig genoeg is er nog te weinig studie naar verricht,
zodat de sprekers voorzichtig bleven in hun conclusies.
Nanotechnologie stelt niet enkel vragen naar gezondheid.
Ook onze privacy wordt bedreigd. En wie wordt er beter
van de nanoproducten? Naar het militaire onderzoek hebben
we ten slotte het raden… Uit enquêtes blijkt dat
de militaire toepassingen van nanotechnologie op de
minste bijval kunnen rekenen.
De transhumanisten van hun kant omhelzen de nieuwe
technologie die mee de geboorte van een
superintelligentie moet mogelijk maken. Ze verwachten de
grote doorbraak tegen 2050. Anderen beschouwen de droom
van de transhumanisten dan weer als een nachtmerrie, het
einde van de mensheid, die verdrongen wordt of de slaaf
van het nieuwe transhumane superwezen wordt.
•
Op reis in de kwantumwereld
LIEVEN VANDERSYPEN
In de namiddag legde onderzoeker Lieven Vandersypen van
de KULeuven uit hoe een kwantumcomputer werkt. Met
molenwiekende armen imiteerde hij de spin van atomen. Een
commerciële kwantumcomputer is voorlopig nog
toekomstmuziek. Lieven Vandersypen verwacht dat de
wetenschap binnen tien jaar zo ver staat dat de
theoretische problemen zijn opgelost of dat we op een
fundamenteel probleem zijn gestoten waardoor de weg
doodloopt. In het positieve geval zal het dan nog eens
tien jaar duren vooraleer een kwantumcomputer gebouwd
wordt. Heel interessant! Weliswaar miste ik op hetzelfde
ogenblik de lezing door de Nederlander Cees Dekker. Cees
Dekker realiseerde in 1998 de eerste transistor op basis
van koolstofnanobuizen.
•
Sciencefiction in het parlement
De Jeroen Boschzaal van het parlementsgebouw werd als
leeszaal gebruikt. Op de tafels lagen de bekroonde
essays. Ter gelegenheid van Nano Nu had het viWTA
leerlingen van het secundair uitgenodigd een essay over
nanotechnologie te schrijven. Op een uitzondering na,
zijn dit allemaal sciencefictionverhalen. Maar daarover
berichtte ik al eerder.
Meer info:
www.nanonu.be
/
www.viwta.be
Frank Beckers + © foto's.